भारतको चन्द्रयान-३ मिसन अब चन्द्रमामा पठाइँदैछ ।
भारतीय अन्तरिक्ष अनुसन्धान संगठन इसरो (ISRO) को बहुप्रतिक्षित मिशन शुक्रबार प्रक्षेपणको लागि तयार छ। यसको उद्देश्य चन्द्रमाको सतहमा सुरक्षित अवतरण गर्नु हो।
अमेरिकाका नील आर्मस्ट्रङ चन्द्रमामा अवतरण गर्ने पहिलो व्यक्ति थिए, त्यसपछि मानवरहित मिसनहरू दौडिएका छन्। चन्द्रमा वैज्ञानिकहरूको लागि पृथ्वी र ब्रह्माण्डको इतिहास अध्ययन गर्ने लक्ष्य भएको छ।
भारतको यो मिसन चन्द्रयान–२ को क्र्यास ल्यान्डिङ भएको चार वर्षपछि पठाइएको हो । यदि चन्द्रयान-३ मिसन सफल भयो भने यो अन्तरिक्षको क्षेत्रमा भारतको अर्को ठूलो सफलता हुनेछ । यसैबीच, यो जान्न महत्त्वपूर्ण छ चन्द्रयान-३ मिसन के हो? यसको उद्देश्य के हो ? चन्द्रमामा किन खोजी भइरहेको छ ? चन्द्रयानबाट मानिसले के पाउँछ ?
के हो चन्द्रयान-३ ?
इसरोका अनुसार चन्द्रयान-३ मिशन चन्द्रयान-२ को अर्को चरण हो, जसले चन्द्रमाको सतहमा अवतरण गर्नेछ र परीक्षण गर्नेछ। यसमा प्रोपल्सन मोड्युल, ल्यान्डर र रोभर हुनेछ। चन्द्रयान–३ को फोकस चन्द्रमाको सतहमा सुरक्षित अवतरण गर्नेतर्फ रहेको छ । मिसनको सफलताको लागि नयाँ उपकरणहरू सिर्जना गरिएको छ। एल्गोरिदम सुधारिएको छ। चन्द्रयान–२ मिसन चन्द्रमाको सतहमा अवतरण हुन नसक्नुको कारणमा केन्द्रित भएको छ ।
यो मिसन श्रीहरिकोटा केन्द्रबाट जुलाई १४ (भाेली) दिउँसो २ः३५ मा उड्नेछ र यदि सबै योजना अनुसार चल्यो भने २३ वा २४ अगस्टमा चन्द्रमामा अवतरण गर्नेछ । बुधबार श्रीहरिकोटाको सतीश धवन स्पेस सेन्टरमा चन्द्रयान-३ समावेश भएको इनक्याप्सुलेटेड एसेम्बलीलाई LVM3 सँग जोडिएको थियो। यो मिसनले अमेरिका, रुस र चीनपछि भारतलाई चन्द्रमामा सफ्ट ल्याण्ड गर्ने विश्वको चौथो देश बनाउने छ ।
चन्द्रमामा किन खोजी भइरहेको छ ?
चन्द्रयान-३ सहित भारतले मात्रै तीनवटा चन्द्र मिशन गर्दैछ। तर, यसबाहेक विश्वका सबै राष्ट्रिय र निजी अन्तरिक्ष एजेन्सीहरूले चन्द्रयान पठाउने तयारी गरिरहेका छन् । यी मिसनहरूले अपेक्षित सफलता हासिल गरेका छैनन्। यही कारणले आज पनि चन्द्रमाको अन्वेषणलाई चुनौती मानिन्छ ।
सन् १९६९ मा अमेरिकाको अपोलो ११ मिसनमा चन्द्रमामा हिँड्ने पहिलो व्यक्ति नील आर्मस्ट्रङ थिए । यस ऐतिहासिक मिशनको दशकौं पछि, चन्द्रमाको अन्वेषण मानवका लागि महत्त्वपूर्ण भयो। पृथ्वी र ब्रह्माण्डको इतिहास अध्ययन गर्दा चन्द्रमा एउटा खजाना भएको विज्ञहरू बताउँछन्।
चन्द्रमामा मिसन पठाउने उद्देश्यका सम्बन्धमा नासाको वेबसाइटले चन्द्रमा पृथ्वीबाट बनेको र पृथ्वीको प्रारम्भिक इतिहासको प्रमाण रहेको बताएको छ। यद्यपि, पृथ्वीमा यी प्रमाणहरू भौगर्भिक प्रक्रियाहरूका कारण मेटिएका छन्।
नासाका अनुसार चन्द्रमाले वैज्ञानिकहरूलाई प्रारम्भिक पृथ्वीमा नयाँ दृष्टिकोण प्रदान गर्नेछ। वैज्ञानिकहरूले पृथ्वी-चन्द्र प्रणाली र सौर्यमण्डल कसरी बने र विकसित भयो जस्ता प्रश्नहरूको जवाफ पाउन सक्छन्। यसका साथै पृथ्वीको इतिहास र सम्भावित भविष्यलाई प्रभाव पार्न क्षुद्रग्रहको भूमिका पनि पत्ता लगाउन सकिन्छ ।
अमेरिकी एजेन्सीका अनुसार चन्द्रमाले धेरै रोमाञ्चक इन्जिनियरिङ चुनौतीहरू प्रस्तुत गर्दछ। यो जोखिम कम गर्न र भविष्यका मिसनहरूको उत्पादकता बढाउन प्रविधिहरू, उडान क्षमताहरू, जीवन समर्थन प्रणालीहरू र अनुसन्धान प्रविधिहरू परीक्षण गर्न उत्कृष्ट स्थान हो।
चन्द्रयानबाट मानिसले के पाउँछ ?
चन्द्रमाको यात्राले मानिसलाई अर्को संसारमा बस्ने र काम गर्ने पहिलो अनुभव प्रदान गर्नेछ। यात्राले हामीलाई तापमान र अन्तरिक्षको चरम विकिरणमा उन्नत सामग्री र उपकरणहरू परीक्षण गर्न अनुमति दिनेछ। मानिसहरूले मानव कार्यहरूमा सहयोग गर्न, दुर्गम स्थानहरू अन्वेषण गर्न र खतरनाक क्षेत्रहरूमा जानकारी सङ्कलन गर्न रोबोटहरू कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने कुरा सिक्नेछन्।
नासाले भन्छ कि चन्द्रमामा सफलतापूर्वक उपस्थिति स्थापित गरेर, मानवले पृथ्वीमा जीवन बढाउनेछ र हाम्रो सौर्यमण्डल र बाहिरको बाँकी भाग अन्वेषण गर्न तयार हुनेछ।
पृथ्वीको तुलनामा कम गुरुत्वाकर्षण र बढी विकिरण भएको वातावरणमा अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई स्वस्थ राख्नु चिकित्सा अनुसन्धानकर्ताहरूका लागि ठूलो चुनौती हो। चन्द्रमाको अन्वेषणले प्राविधिक आविष्कारहरू र अनुप्रयोगहरू र नयाँ स्रोतहरूको प्रयोगको लागि नयाँ व्यापार अवसरहरू पनि प्रदान गर्दछ। अन्ततः, चन्द्रमामा चौकीहरू स्थापना गर्नाले मानव र अन्वेषकहरूलाई पृथ्वीभन्दा बाहिरका ग्रहहरू र उपग्रहहरूमा अन्वेषण र बस्ती विस्तार गर्न मद्दत गर्नेछ।
